Gwynedd

Oddi ar Wicipedia

Mae'r erthygl yma am sir Gwynedd. Am yr hen deyrnas ganoloesol gweler Teyrnas Gwynedd.

Gwynedd (1996-heddiw)

Gwynedd (1974-1996)

Sir yng ngogledd-orllewin Cymru yw Gwynedd. Mae'n ffinio â Sir Conwy i'r dwyrain a gogledd Powys a Ceredigion i'r de. Mae Gwynedd yn sir y mae cyfartaledd uchel o'i phoblogaeth yn siarad Cymraeg. Mae'r prif drefi yn cynnwys dinas Bangor, Caernarfon, Dolgellau, Harlech, Blaenau Ffestiniog, Y Bala, Porthmadog, Pwllheli, Bethesda a Llanberis. Lleolir Prifysgol Bangor yn y sir. Plaid Cymru sy'n rheoli'r Cyngor Sir ar hyn o bryd.

Cynnwys 1 Hanes 2 Daearyddiaeth 3 Economi 4 Prif drefi 5 Cymunedau 6 Cestyll 7 Dolenni allanol 8 Gweler hefyd

[golygu] Hanes

Roedd yr hen sir Gwynedd (1974-1996) yn cyfateb yn fras i Gwynedd Uwch Conwy, prif diriogaeth Teyrnas Gwynedd. Roedd yn cynnwys rhan orllewinol Sir Conwy, yn cynnwys y Creuddyn, ac Ynys Môn, sef yr hen Sir Gaernarfon, Sir Fôn a Sir Feirionnydd. Mae'r hen sir yn bodoli o hyd fel un o "siroedd cadwedig" Cymru at bwrpasau seremonïol.

[golygu] Daearyddiaeth

   Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.

Dominyddir y Wynedd bresennol gan fynyddoedd Eryri, sy'n cynnwys Yr Wyddfa, mynydd uchaf Cymru. Mae Afon Menai yn gorwedd rhwng Arfon yng ngogledd y sir ac Ynys Môn. Yng ngogledd-orllewin y sir ceir penrhyn Llŷn.

[golygu] Economi

Ceir economi cymysg yn y sir. Mae rhan bwysig o'r economi yn seiliedig ar dwristiaeth gyda nifer o ymwelwyr yn cael eu denu gan y traethau niferus a'r mynyddoedd. Gorwedd rhan sylweddol o'r sir ym Mharc Cenedlaethol Eryri, sy'n ymestyn o arfordir y gogledd i lawr i ardal Meirionnydd yn y de ac yn llawer ehangach na'r Eryri go iawn. Ond gwaith tymhorol yw twristiaeth ac mae hynny'n golygu diffyg gwaith yn y gaeaf. Problem arall gyda thwristiaeth yw'r alwad a greir am dai haf. Mae hyn yn gwthio prisiau tai i fyny allan o gyrraedd pobl leol ac yn effeithio ar sefyllfa'r iaith Gymraeg yn yr ardaloedd gwledig.

Mae amaethyddiaeth yn llai pwysig nag yn y gorffennol, yn enwedig yn nhermau y nifer o bobl sy'n ennill eu bywiolaeth o'r tir, ond mae'n aros yn elfen bwysig.

Y pwysicaf o'r diwydiannau traddodiadol yw'r diwydiant llechi, ond canran isel o weithwyr sy'n ennill eu bywoliaeth yn y chwareli erbyn heddiw.

Mae diwydiannau sydd wedi datblygu yn fwy diweddar yn cynnwys stiwdios teledu a sain (lleolir pencadlys Cwmni Recordiau Sain yn y sir). Ceir dau atomfa yng Ngwynedd: mae atomfa Trawsfynydd wedi cau ond ar hyn o bryd mae atomfa Wylfa yn dal i redeg.

Mae'r sector addysg yn bwysig iawn i'r economi lleol hefyd. Lleolir Prifysgol Bangor yma a cheir sawl coleg arall fel Coleg Menai hefyd.

[golygu] Prif drefi

• Abermaw neu Y Bermo
• Y Bala
• Bangor
• Blaenau Ffestiniog
• Caernarfon
• Porthmadog
• Pwllheli

[golygu] Cymunedau

Ar gyfer llywodraeth leol ceir sawl cymuned yng Ngwynedd. Mae nifer o'r rhain gyda'i chynghorau eu hunain.

Aber Aberdaron Aberdyfi Abermaw Arthog Y Bala Bangor Beddgelert Bethesda Betws Garmon Bontnewydd Botwnnog Brithdir a Llanfachreth Bryn-crug Buan Caernarfon Clynnog Fawr Corris Cricieth Dolbenmaen Dolgellau Dyffryn Ardudwy Ffestiniog	Ganllwyd Harlech Llanaelhaearn Llanbedr Llanbedrog Llanberis Llanddeiniolen Llandderfel Llandwrog Llandygai Llanegryn Llanelltyd Llanengan Llanfair Llanfihangel-y-pennant (Abergynolwyn) Llanfihangel-y-pennant (Cwm Pennant) Llanfrothen Llangelynin Llangywer Llanllechid Llanllyfni	Llannor Llanrug Llanuwchllyn Llanwnda Llanycil Llanystumdwy Maentwrog Mawddwy Nefyn Pennal Penrhyndeudraeth Pentir Pistyll Porthmadog Pwllheli Rachub Talsarnau Trawsfynydd Tudweiliog Tywyn Waunfawr Y Felinheli

[golygu] Cestyll

• Castell Caernarfon
• Castell Cricieth
• Castell Dolbadarn
• Castell Dolwyddelan
• Castell Harlech
• Castell y Bere

[golygu] Dolenni allanol

• Cyngor Gwynedd

[golygu] Gweler hefyd

• Rhestr o hynafiaethau Gwynedd
• Teyrnas Gwynedd

Siroedd a Dinasoedd Cymru

Siroedd, Bwrdreistrefi Sirol a Dinasoedd presennol Abertawe | Blaenau Gwent | Bro Morgannwg | Caerdydd | Caerffili | Casnewydd | Castell-nedd Port Talbot | Ceredigion | Conwy | Gwynedd | Merthyr Tudful | Pen-y-bont ar Ogwr | Powys | Rhondda Cynon Taf | Sir Benfro | Sir Ddinbych | Sir Fynwy | Sir y Fflint | Sir Gaerfyrddin | Torfaen | Wrecsam | Ynys Môn Siroedd gweinyddol 1974-1996 Clwyd | De Morgannwg | Dyfed | Gorllewin Morgannwg | Gwent | Gwynedd | Morgannwg Ganol | Powys Siroedd gweinyddol cyn ad-drefnu 1974 Sir Aberteifi | Sir Benfro | Sir Drefaldwyn | Sir Ddinbych | Sir Fynwy | Sir Faesyfed | Sir Feirionnydd | Sir Fôn | Sir Forgannwg | Sir Frycheiniog | Sir y Fflint | Sir Gaerfyrddin | Sir Gaernarfon