Gaeleg yr Alban

Oddi ar Wicipedia

Gaeleg (Gàidhlig)
Siaredir yn:	Yr Alban, Canada
Parth:
Siaradwyr iaith gyntaf:	58,652 (Yr Alban) 500-1000 (Nova Scotia)
Safle yn ôl nifer siaradwyr:	Dim yn y 100 uchaf
Achrestr ieithyddol:	Indo Ewropeaidd Celteg Ynysol Goideleg Gaeleg yr Alban
Statws swyddogol
Iaith swyddogol yn:	Yr Alban
Rheolir gan:	Bòrd na Gàidhlig
Codau iaith
ISO 639-1	gd
ISO 639-2	gla
ISO 639-3	gla
Gweler hefyd: Iaith – Rhestr ieithoedd

Mae Gaeleg yr Alban (Gaeleg: Gàidhlig) yn un o'r chwe iaith Geltaidd. Mae'n un o'r tair iaith Oidelig sy'n tarddu o'r iaith Geltaidd hynafol Goideleg, gyda Gwyddeleg a Manaweg. Yn hanesyddol, gelwir hi yn Albaneg yn Gymraeg weithiau hefyd, ond mae ieithyddwyr modern yn defnyddio'r term hwnnw i gyfeirio at iaith Albania. Fe'i gelwir yn 'Gaeleg yr Alban' er mwyn gwahaniaethu rhyngddi a'i chwaer-iaith, Gwyddeleg ('Gaeleg Iwerddon'), sy'n perthyn yn agos iddi.

Mae tua 60,000 o bobl yn yr Alban yn siarad Gaeleg heddiw, gyda chanran sylweddol yn byw yn y Gàidhealtachd.

Gaeleg oedd iaith wreiddiol rhan helaeth teyrnas yr Alban, er i ffurf ar Frythoneg gyda pherthynas glos â Hen Gymraeg (Cymbreg) a Picteg gael eu siarad mewn rhannau hefyd, ond o'r bymthegfed ganrif ymlaen collodd ei statws i fath o Saesneg a ddatblygodd yn Sgoteg. Yn groes i'r farn gyffredinol, 'roedd Gaeleg yn cael ei siarad dros yr rhan fwyaf o Iseldiroedd yr Alban ar un adeg, yn ogystal â'r Ucheldiroedd, ac mae enwau lleoedd o darddiad Gaeleg yn niferus yn ne a dwyrain y wlad.

Erbyn heddiw mae Gaeleg yn dal yn iaith fyw yn y gogledd orllewin, yn enwedig yn Ynysoedd y Gorllewin, neu Ynysoedd Heledd. Cyngor Ynysoedd y Gorllewin ydyw'r cyngor cyntaf yn yr Alban i gyflwyno cynllun iaith Aeleg debyg i gynlluniau iaith cyrff swyddogol yng Nghymru.

Yng Nghanada, mae'r iaith yn cael ei siarad gan tua 1 000 o bobl yn Yr "Alban Newydd". Iaith geffredin roedd hi, ond heddiw Mae Canada heb ei chefnogi. Mae'r rhan fwyaf o ei siaradwyr yn hen iawn.